مدرسه؛ خط تماس مستقیم با نسل در معرض آسیب
خبرگزاری آی نو به نقل از خبرگزاری تسنیم (مطابق خبر منتشر شده در 14 دی ماه 1404): اصغر جهانگیر؛ معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه،در جلسه ستاد راهبری نظام مراقبت اجتماعی آموزشوپرورش را خط مقدم پیشگیری از آسیبهای اجتماعی دانست و تأکید کرد: موفقیت نظام مراقبت اجتماعی دانشآموزان (نماد) تنها با مشارکت واقعی و مسئولانه همه دستگاههای اجرایی و حمایتی محقق میشود.
جهانگیر با اشاره به افزایش آسیبهای اجتماعی در جامعه اظهار کرد: ارتباط مستقیم مدرسه با کودکان و نوجوانان، آموزشوپرورش را به مهمترین بستر شناسایی و پیشگیری از این آسیبها تبدیل کرده است.
وی دوران کودکی و نوجوانی را حساسترین مرحله شکلگیری شخصیت انسان عنوان کرد و افزود: هدایت صحیح ظرفیتها و استعدادهای دانشآموزان، نقش تعیینکنندهای در کاهش انحرافات رفتاری و آسیبهای روانی دارد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه با انتقاد از روشهای سنتی آموزشی گفت: استفاده از شیوههای نوین، آموزش ترکیبی و افزایش نشاطآموزشی، در تقویت تعلق دانشآموزان به مدرسه و کاهش آسیبهای اجتماعی مؤثر است.
جهانگیر «احساس تعلق»، «تعهد جمعی» و «مشغولیت هدفمند» را سه عامل کلیدی پیشگیری دانست و تصریح کرد: دانشآموزان دارای مشکلات خانوادگی یا اقتصادی، بیش از دیگران نیازمند حمایت هدفمند مدرسه هستند.
وی با اشاره به اجرای ملی سامانه نماد از سال 1395 خاطرنشان کرد: ضعف هماهنگی میان دستگاهها و وقفه دوران کرونا مانع تحقق کامل اهداف این طرح شده است و ترک فعل دستگاههای مسئول از سوی قوه قضاییه پیگیری خواهد شد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه در پایان با تأکید بر حفظ محرمانگی اطلاعات دانشآموزان در سامانه نماد، گفت: تدوین منشور اخلاقی و تعهد رسمی کاربران سامانه برای جلوگیری از انگزنی و آسیبهای اجتماعی ضروری است.
آموزش و پرورش؛ خط تماس مستقیم با نسل در معرض آسیب
تأکید معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه بر پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان، بیانگر یک تغییر مهم در رویکرد سیاستگذاری اجتماعی است. این نگاه، آموزشوپرورش را نهتنها یک نهاد آموزشی، بلکه بازیگری کلیدی در نظام پیشگیری اجتماعی کشور تعریف میکند.
مدرسه تنها محل انتقال محتوای درسی نیست؛ بلکه فضایی است که شخصیت، هیجانات، روابط اجتماعی و رفتارهای دانشآموزان در آن شکل میگیرد. بسیاری از نشانههای اولیه آسیبهای روانی و اجتماعی، پیش از آنکه در خانواده یا جامعه بروز یابد، در مدرسه قابل مشاهده است. از همینرو، آموزشوپرورش بهدرستی بهعنوان خط مقدم پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان شناخته میشود.
دوران کودکی و نوجوانی؛ نقطه طلایی مداخله پیشگیرانه
اصغر جهانگیر با تأکید بر حساسیت دوران کودکی و نوجوانی، به یکی از اصول بنیادین پیشگیری اجتماعی اشاره میکند. پژوهشهای روانشناسی رشد نشان میدهد که بخش عمدهای از الگوهای رفتاری، هیجانی و اجتماعی انسان در همین دوره تثبیت میشود.
بیتوجهی به حمایت روانی، اجتماعی و تربیتی در این مقطع حساس، میتواند زمینهساز ترک تحصیل، انزوای اجتماعی، بروز رفتارهای پرخطر و حتی ورود به چرخه بزهکاری شود. در مقابل، مداخله بهموقع مدرسه و تقویت نقش حمایتی آن، میتواند مسیر زندگی یک دانشآموز را بهطور بنیادین تغییر دهد و پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان را از سطح شعار به اقدام عملی برساند.
عبور از روشهای سنتی؛ آموزش نوین بهعنوان ابزار پیشگیری
انتقاد معاون قوه قضاییه از شیوههای سنتی آموزشی، نقطه عطف مهمی در تحلیل این خبر است. آموزش حافظهمحور، یکسویه و فاقد جذابیت، نهتنها پاسخگوی نیازهای نسل امروز نیست، بلکه در بسیاری موارد به کاهش انگیزه، افت تحصیلی و گسست عاطفی دانشآموز از مدرسه منجر میشود.
استفاده از آموزش ترکیبی، روشهای نوین یادگیری، فعالیتهای مشارکتی و افزایش نشاط آموزشی، میتواند احساس تعلق دانشآموزان به مدرسه را تقویت کند. این احساس تعلق، یکی از مؤثرترین سپرهای پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان به شمار میرود و نقش بازدارندهای در برابر رفتارهای پرخطر ایفا میکند.
سه گانه پیشگیری؛ تعلق، تعهد و مشغولیت هدفمند
اشاره جهانگیر به سه عامل «احساس تعلق»، «تعهد جمعی» و «مشغولیت هدفمند»، چارچوبی عملی و قابل اجرا برای پیشگیری اجتماعی ارائه میدهد. دانشآموزی که خود را عضو مؤثر مدرسه بداند، در فعالیتهای آموزشی و تربیتی مشارکت داشته باشد و مسئولیتپذیری را تجربه کند، کمتر در معرض آسیبهای اجتماعی قرار میگیرد.
در این میان، دانشآموزان دارای مشکلات خانوادگی، اقتصادی یا عاطفی، بیش از دیگران نیازمند حمایت هدفمند مدرسه هستند. پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان زمانی موفق خواهد بود که این حمایت بدون انگزنی، با حفظ کرامت انسانی و بر پایه اعتماد متقابل انجام شود.
سامانه نماد؛ ظرفیت ملی با نیاز جدی به هماهنگی نهادی
اجرای سامانه نظام مراقبت اجتماعی دانشآموزان (نماد) از سال ۱۳۹۵، یکی از مهمترین اقدامات ساختاری در حوزه پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان محسوب میشود. با این حال، ضعف هماهنگی میان دستگاهها و وقفه ناشی از دوران کرونا، مانع تحقق کامل اهداف این سامانه شده است.
تأکید قوه قضاییه بر پیگیری ترک فعل دستگاهها، نشان میدهد پیشگیری اجتماعی نیازمند مسئولیتپذیری فرابخشی است. آموزشوپرورش، بهتنهایی قادر به حل همه ابعاد این مسئله نیست و همکاری واقعی نهادهای حمایتی، قضایی، بهداشتی و اجتماعی، شرط موفقیت این مسیر است.
محرمانگی اطلاعات؛ شرط اعتماد و اثربخشی پایدار
یکی از مهمترین پیششرطهای موفقیت سامانه نماد و سایر برنامههای پیشگیری، حفظ محرمانگی اطلاعات دانشآموزان است. بدون اعتماد دانشآموز و خانواده، هیچ نظام مراقبتی کارآمد نخواهد بود.
تدوین منشور اخلاقی و تعهد رسمی کاربران سامانه، اقدامی ضروری برای جلوگیری از انگزنی و تشدید آسیبهاست. پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان، پیش از هر چیز، نیازمند حفظ کرامت انسانی و نگاه حمایتی به جای نگاه تنبیهی است.
آی نو؛ مکمل آموزشی برای پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان
در مسیر تحقق پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان، پلتفرم آموزشی آی نو میتواند نقشی مکمل و اثربخش ایفا کند. آی نو با فراهمکردن محیطی امن، آرام و بدون فشار رقابتی، به کاهش اضطراب آموزشی و افزایش احساس تعلق دانشآموزان کمک میکند.
محتوای آموزشی متناسب با سن، آموزش تدریجی و امکان یادگیری در فضایی حمایتی، بهویژه برای دانشآموزان آسیبپذیر، میتواند از افت تحصیلی، انزوا و بروز آسیبهای روانی پیشگیری کند. آی نو در عمل، همراستا با رویکرد مدرسهمحور پیشگیری اجتماعی حرکت میکند.
منبع: خبرگزاری تسنیم
سوالات متداول
چرا پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان باید از مدرسه آغاز شود؟
زیرا مدرسه بیشترین تماس مستمر با کودکان و نوجوانان را دارد و زودتر از سایر نهادها میتواند نشانههای اولیه آسیب را شناسایی کند.
سامانه نماد چه نقشی در پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان دارد؟
این سامانه با شناسایی، ارجاع و پیگیری مسائل روانی و اجتماعی، بستر هماهنگی میان نهادهای حمایتی را فراهم میکند.
آی نو چگونه به کاهش آسیبهای اجتماعی کمک میکند؟
با ایجاد محیط آموزشی امن، کاهش استرس یادگیری و تقویت ارتباط دانشآموز با فرآیند آموزش.
