تحصیل دانشآموزان افغانستانی در ایران؛ چالشی ملی با راهحل انسانی و قانونمند
خبرگزاری آی نو به نقل از خبرگزاری مهر (مطابق خبر منتشر شده در 4 آبان ماه 1404): سید مرتضی محمودی در گفتگو با خبرنگار مهر، به وضعیت فعلی اتباع خارجی، به ویژه اتباع افغانستانی در کشور اشاره کرد و گفت: متأسفانه در حال حاضر در یک وضعیت بیقانونی نسبت به اتباع خارجی در کشورمان به سر میبریم و همین خلأ قانونی باعث شده تا اقدامات دستگاههای اجرایی در این حوزه بر پایه آییننامهها و دستورالعملهای غیرنظاممند صورت گیرد.
سخنگوی کمیسیون مشترک بررسی لایحه سازمان ملی مهاجرت در مجلس شورای اسلامی با اشاره به نبود قانون جامع و بهروز برای مدیریت اتباع خارجی در کشورمان گفت: قانونی که ما در حال حاضر در این زمینه داریم، به سال ۱۳۱۰ بازمیگردد. این قانون نه تنها مترقی نیست، بلکه به هیچ عنوان با شرایط و اقتضائات روز جامعه ما همخوانی ندارد. برای وضعیت فعلی که با حجم بالای حضور اتباع، بهویژه اتباع افغانستانی مواجه هستیم، متأسفانه هیچ قانون مشخص، شفاف و دائمی در کشور وجود ندارد.
وی تصریح کرد: بیشتر اقداماتی که اکنون در کشور در حوزه اتباع انجام میشود، از جمله اخراج اتباع غیرمجاز یا نظارت بر فعالیتهای اتباع مجاز، بر اساس دستورالعملها و آئیننامههای داخلی تنظیمشده در دستگاههایی نظیر وزارت کشور، وزارت امور خارجه، فراجا و سایر نهادهای اجرایی و امنیتی است. نبود قانون، موجب شده که برخی تصمیمات در این حوزه کاملاً سلیقهای اتخاذ شوند و حتی گاهی واکنشی، احساسی و هیجانی باشند که تبعات نامطلوبی دارد.
نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی افزود: این تصمیمات هیجانی و بعضاً غیرکارشناسی، بهویژه در شرایط سیاسی و امنیتی خاص، باعث بروز رفتارهایی میشود که نه در شأن جمهوری اسلامی ایران است و نه از منظر اخلاقی، انسانی و حتی دینی قابل دفاع. به عنوان مثال، مواجهه با کودکان و نوجوانان مهاجری که سالها در ایران زندگی کردهاند، یا در ایران متولد شدهاند، نباید با بیتوجهی یا سختگیریهای بیمنطق همراه باشد.
محمودی با اشاره به بحث عدم ثبتنام برخی دانشآموزان اتباع افغانستانی در مدارس کشور گفت: ما در حال بررسی لایحه سازمان ملی مهاجرت در یک کمیسیون مشترک در مجلس هستیم تا ساختار نظاممند و قانونمندی برای ساماندهی اتباع در کشور ایجاد شود، اما تا زمانی که این قانون در مجلس تصویب و به دولت ابلاغ و اجرا شود، نیاز به زمان داریم. در این بازه زمانی، نمیتوانیم چشممان را بر وضعیت این افراد ببندیم و مانع تحصیل کودکان و نوجوانان مهاجر شویم.
وی تأکید کرد: اتباع افغانستانی در شرایط سختی به کشور ما پناه آوردهاند، بر این اساس، ما باید از بُعد انسانی، عاطفی و با تکیه بر باورهای دینی و ملی خود، شرایطی را فراهم کنیم که دانشآموزان افغانستانی از تحصیل در کشورمان بازنمانند و دچار خسران نشوند.
سخنگوی کمیسیون مشترک بررسی لایحه سازمان ملی مهاجرت در مجلس شورای اسلامی با تأکید بر لزوم مدیریت مدبرانه در این حوزه، گفت: در کنار تدبیر و نظارت لازم برای اقامت، میتوان ضمانتهایی تعریف کرد که در زمان مناسب، یا برای تمدید اقامت یا بازگشت قانونی اتباع به کشورشان، تصمیمگیری شود، اما تا آن زمان، دانشآموزان افغانستانی نباید قربانی بیبرنامگی شوند؛ این دانشآموزان هیچ تقصیری ندارند و نباید از تحصیل بازبمانند.
محمودی اظهار کرد: رفتار ما با اتباع خارجی، به ویژه کودکان و دانشآموزان افغانستانی نباید طوری باشد که ذهنیت منفی نسبت به ایران ایجاد کند. باید میان برخورد قاطع و برخورد بیرحمانه تفاوت قائل شویم. در کنار ساماندهی، باید اخلاق و انسانیت را نیز در نظر بگیریم.
آموزش، کلید عدالت برای دانشآموزان افغانستانی در ایران
تحصیل دانشآموزان افغانستانی در ایران، نه تنها یک ضرورت انسانی، بلکه تجلی مسئولیت اخلاقی و دینی جامعه ایرانی است. با افزایش جمعیت مهاجران در سالهای اخیر، مسئله آموزش کودکان افغانستانی به یکی از دغدغههای اجتماعی و آموزشی کشور تبدیل شده است. سخنان اخیر سخنگوی کمیسیون بررسی لایحه سازمان ملی مهاجرت، بر اهمیت مدیریت منسجم، قانونمند و انسانی این موضوع تأکید دارد. بیتوجهی به تحصیل این دانشآموزان، پیامدهایی فراتر از آموزش دارد و میتواند بر آینده فرهنگی، اجتماعی و حتی امنیتی کشور اثر بگذارد.
آموزش برای همه؛ پایه عدالت آموزشی
در بسیاری از نظامهای آموزشی جهان، تحصیل یک حق همگانی است که هیچ مرزی نمیشناسد. در ایران نیز بر اساس آموزههای دینی و اصول انسانی، نباید میان کودکان تفاوتی قائل شد. اگر دانشآموزان افغانستانی از آموزش بازبمانند، شکاف طبقاتی و فرهنگی میان جوامع تشدید میشود.
ادامه تحصیل آنان نه تنها اقدامی بشردوستانه، بلکه سرمایهگذاری برای آیندهای بهتر است. هر کودک افغان که در ایران تحصیل میکند، میتواند به پلی میان دو ملت تبدیل شود. ایجاد فرصت برابر آموزشی برای همه، به توسعه پایدار و کاهش آسیبهای اجتماعی کمک میکند.
مدیریت هوشمند مهاجرت؛ گامی به سوی همزیستی پایدار
راهحل پایدار برای مسئله تحصیل دانشآموزان مهاجر، در قانونمندسازی و شفافسازی فرآیندهای مهاجرت است. قانون جامع مهاجرت، میتواند از تصمیمات هیجانی و سلیقهای جلوگیری کرده و مسیر برخورد عادلانه و انسانی با مهاجران را هموار کند.
کودکانی که در ایران متولد شدهاند یا سالها در این کشور زندگی کردهاند، بخشی از جامعه ما هستند. آموزش این کودکان، در واقع تربیت شهروندانی قانونمدار و آشنا با فرهنگ ایران است. با رویکردی علمی و منظم، میتوان از تحصیل بهعنوان ابزاری برای تقویت امنیت فرهنگی و اجتماعی استفاده کرد، نه تهدیدی برای آن.
ایران، مهد تمدن و اخلاق؛ الگویی برای منطقه
ایران، سرزمینی است که در طول تاریخ، پناه و مأمن ملتهای مختلف بوده است. از این منظر، فراهمکردن امکان تحصیل برای دانشآموزان افغانستانی، نه تنها عمل به اصول اخلاقی و دینی، بلکه ادامه مسیر تمدنی ملت ایران است.
سخنان محمودی یادآور این نکته است که سیاستگذاری در حوزه اتباع، نباید تنها به جنبههای امنیتی محدود شود، بلکه باید بر پایه کرامت انسانی و اخلاق اسلامی بنا گردد. جامعهای که آموزش را حق همگانی بداند، الگویی از انساندوستی و فرهنگمداری برای منطقه خواهد بود. حمایت از تحصیل مهاجران، تصویری از ایران ارائه میدهد که به جای طرد، در پی پرورش است.
آی نو و نقش آن در گسترش عدالت آموزشی برای همه دانش آموزان
در شرایطی که بخشی از دانشآموزان، از جمله مهاجران افغانستانی، با محدودیت در دسترسی به آموزش حضوری مواجهاند، پلتفرم آموزشی آآی نو میتواند نقش مهمی در جبران این نابرابریها ایفا کند. آی نو با ارائه ویدئوهای آموزشی از پایه اول تا دوازدهم، نمونهسؤالها، تمرینهای هدفمند و محتوای تعاملی، بستری فراهم کرده است تا همه دانشآموزان، حتی در مناطق دورافتاده، بتوانند به آموزش باکیفیت دسترسی پیدا کنند. این سامانه با تمرکز بر تقویت مهارت حل مسئله و آمادگی برای آزمونهای مهم مانند تیزهوشان، کنکور و آزمون فرهنگیان، آموزش را به شکلی ساده، جذاب و کاربردی ارائه میدهد.
در واقع، آینو نمونهای از تحقق عدالت آموزشی دیجیتال است؛ بستری که میتواند به دانشآموزان مهاجر یا کمبرخوردار نیز کمک کند تا بدون محدودیت جغرافیایی و اقتصادی، مسیر یادگیری خود را ادامه دهند. این تحول دیجیتال، آیندهای برابرتر را برای همه دانشآموزان رقم میزند.
منبع: خبرگزاری مهر
سوالات متداول
آیا دانشآموزان افغانستانی میتوانند در مدارس ایران تحصیل کنند؟
بله، طبق رویکرد انسانی و آموزشی جمهوری اسلامی ایران، دانشآموزان افغانستانی میتوانند در مدارس کشور ثبتنام کنند و از حق تحصیل برخوردار باشند، حتی اگر وضعیت اقامتشان هنوز نهایی نشده باشد.
چگونه آی نو میتواند به تحصیل دانشآموزان افغانستانی در ایران کمک کند؟
آینو با ارائه آموزش آنلاین و محتوای ویدیویی قابلدسترس، به دانشآموزان افغانستانی و سایر گروههای کمبرخوردار کمک میکند تا بدون نیاز به حضور در کلاسهای فیزیکی، بتوانند از آموزش باکیفیت بهرهمند شوند و فرصت یادگیری برابر داشته باشند.
چه اقداماتی برای حمایت از تحصیل دانشآموزان مهاجر انجام شده است؟
در حال حاضر، مجلس شورای اسلامی در حال بررسی لایحه سازمان ملی مهاجرت است تا قوانین جامعتری برای ساماندهی وضعیت اتباع تدوین شود. همچنین وزارت آموزش و پرورش و نهادهای حمایتی، برنامههایی برای تسهیل ثبتنام و ادامه تحصیل کودکان مهاجر دارند.
