ساختار فرسوده آموزش و پرورش؛ ریشه مشکلات مزمن نظام آموزشی
خبرگزاری آی نو به نقل از خبرگزاری تسنیم (مطابق خبر منتشر شده در 18 آذر ماه 1404): در نشست معاونان آموزش متوسطه ادارات کل آموزش و پرورش سراسر کشور، علیرضا کاظمی وزیر آموزش و پرورش با اشاره به گستردگی وظایف این وزارتخانه اظهار کرد: در میان همه گرفتاریها، خوشحالم فرصتی فراهم شد تا با همکاران دیدار کنیم و از زحماتشان قدردانی نمایم.
وی ضمن تبریک ولادت حضرت فاطمه زهرا سلاماللهعلیها بهویژه بانوان حاضر در جلسه، افزود: تیم مدیریتی آموزش متوسطه با هدایت دکتر آذرکیش، یکی از باانگیزهترین و باتجربهترین مجموعههاست که با ذهنی ساختارمند برنامههای تحولی موثری را طراحی و اجرا میکند.
کاظمی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نبود تحولات پایدار در آموزش و پرورش گفت: اگرچه مدیران در مقاطع مختلف زحمت کشیدهاند، اما بهدلیل حجم زیاد مسائل روزمره و بیثباتی مدیریت، تحولات عمیق و ماندگار شکل نگرفته است. آموزش و پرورش همواره از کوچکانگاری، سادهانگاری، سیاستزدگی و بیثباتی مدیریتی رنج میبرد.
وی تأکید کرد: ریشه تمام مشکلات در نوع نگاه سیاستگذاران است؛ تا زمانی که آموزش به عنوان اولویت اول در حکمرانی شناخته نشود، مشکلات بودجهای، تجهیزات و نیروی انسانی تداوم خواهد یافت
وزیر آموزش و پرورش با اشاره به نبود ثبات در سطوح مدیریتی گفت: حلقههای اصلی مدیریت از سیاستگذاری تا مدیران مدارس باید ثابت باشند. اما امروز در هیچ سطحی ثبات وجود ندارد؛ میانگین عمر وزرا کمتر از دو سال است و این بیثباتی آموزش را آسیبپذیر کرده است.
وی افزود: مدیریت آموزش و پرورش کاری پیچیده و سنگین است که نباید با نگاه سادهانگارانه با آن برخورد شود. اداره یک مدرسه با هزار مسئله روبهروست و سیاستزدگی بزرگترین مانع مسیر رشد آموزشی است.
به گفته وی، تحول واقعی در آموزش و پرورش نیازمند تغییر بنیادی ساختار نظام آموزشی است.
وزیر آموزش و پرورش با انتقاد از ساختار آموزش و پرورش گفت: ساختار فعلی متعلق به دوران قاجار است و هیچ کشوری چنین الگویی ندارد. در دوره متوسطه نیز باید تمرکز بر مهارتآموزی و رشتههای فنیوحرفهای باشد؛ مطابق استانداردهای جهانی، 70 درصد دانشآموزان باید در شاخههای فنی تحصیل کنند.
کاظمی افزود: اشکالات ساختاری سازمان آموزش و پرورش، بهرهوری را کاهش داده است. تشکیل مناطق کوچک با جمع اندک دانشآموزان، سازمان را ناکارآمد کرده و باید حرکت بهسوی چابکسازی و ادغام نهادهای موازی در دستور کار قرار گیرد.
نظام آموزشی ناکارآمد و ضرورت بازنگری در حکمرانی تعلیم و تربیت
وی حول در حکمرانی نظام آموزشی را نیز ضروری دانست و گفت: الگوی فعلی اداره آموزش و پرورش ناکارآمد است. باید به معنای واقعی تمرکززدایی شود. جذب نیرو و تخصیص بودجه باید به مدیر مدرسه واگذار گردد، چون بودجهها در مسیرهای اداری مستهلک میشوند و به مدارس نمیرسند.
وزیر آموزش و پرورش ادامه داد: در حکمرانی نظام تعلیم و تربیت ناکام بودهایم و تغییر بسیار سنگین است، اما در چند محور همچون تحول در ساختار نظام آموزشی و تدوین قانون جامع آموزش و پرورش اقدامات جدی در دست انجام داریم.
به گفته وی، یکی از تحولات کلیدی در حوزه برنامه درسی مدارس است: برنامه درسی مدرسه کانون اصلی تربیت است. رویکرد جدید از پایه اول ابتدایی آغاز شده و بهصورت آزمایشی در هشت مدرسه اجرا میشود.
کاظمی همچنین خواستار یکپارچهسازی سیاستهای آموزش عمومی و آموزش عالی شد و افزود: در بسیاری از کشورها، برنامهریزی آموزشی دو بخش در امتداد هم انجام میشود و ما نیز باید به همین سمت حرکت کنیم.
وزیر آموزش و پرورش خطاب به معاونان آموزش متوسطه گفت: شما سفیران اصلی تحول هستید و باید پیام تحول را به دل مدرسه ببرید. محور فعالیت شما باید اجرای کیفی برنامههای درسی باشد و یکی از شاخصها ارتقای معدل پایه دوازدهم است.
وی با انتقاد از ضعف در مدیریت زمان آموزشی افزود: پایه دوازدهم نباید پیش از موعد تعطیل شود. لازم است بخشنامهای صادر شود تا کلاسها تا پایان زمان قانونی ادامه یابد.
کاظمی تأکید کرد: برای بالا بردن کیفیت، باید رقابت و انگیزه میان معلمان و مدارس ایجاد شود. حتی با وجود کمبودها، با نوع نگاه و برنامهریزی مناسب میتوان سطح آموزش را ارتقا داد.
در بخش پایانی این نشست، کاظمی با اشاره به شرایط سخت اقتصادی کشور گفت: محدودیتهای مالی جدی وجود دارد، اما ما در مسیر تغییر و تحول هستیم. اجرای فوقالعاده ویژه معلمان بیش از 134 همت بودجه میخواهد که اکنون امکان تأمین آن نیست، با این حال تلاش برای بهبود وضعیت ادامه دارد.
وزیر آموزش و پرورش در پایان با قدردانی از مدیران و معلمان گفت: خدا را شاکریم که همکارانی پرتلاش داریم که با وجود کمبودها و فشارها از مسیر تعلیم و تربیت دست نمیکشند. با همدلی، تفکر و برنامهریزی میتوانیم تحولات جدی در فضای تربیتی کشور رقم بزنیم
همسان سازی مدارس و کاهش تنوع آموزشی در دستور کار
علیرضا کاظمی در حاشیه گردهمایی معاونان متوسطه ادارات کل سراسر کشور در جمع خبرنگاران در پاسخ به این سوال که در خصوص تکلیف مدارس نمونهدولتی و هیأتامنایی چه تصمیمی خواهید گرفت، اظهار کرد: یکی از مهمترین برنامههای ما در وزارت آموزش و پرورش، کاهش تنوع مدارس و تمرکز بر سیاستهای حمایتی و اصولی است.
وی گفت: مهمترین برنامهریزی جدی ما، توجه به همسانسازی و اصلاح ساختار مدارس است. مدارس هیأتامنایی یا در چارچوب مدارس دولتی ادغام خواهند شد یا تنوع و پراکندگی فعلی در این حوزه اصلاح خواهد شد.
وزیر آموزش و پرورش همچنین در خصوص مدارس نمونهدولتی گفت: مطالعات پژوهشی و مقدماتی در خصوص مدارس شاهد و الگوسازی جدید در حال انجام است. همچنین با توجه به وجود مدارس سمپاد، ادامه کار مدارس نمونهدولتی ضروری به نظر نمیرسد.
وی بیان کرد: باید به جای تمرکز بر مدارس نمونه و هیأتامنایی، تمرکز خود را بر مدارس شبانهروزی و عشایری داشته باشیم تا عدالت آموزشی بهتر برقرار شود.
وزیر آموزش و پرورش با اشاره به زمان نهایی شدن این اقدام گفت: در حال حاضر مطالعات پژوهشی آن در حال انجام است و تا زمان حضورام به جد پیگیر این موضوع هستم.
اصلاح ساختار آموزش و پرورش ایران؛ مسئله ای فراتر از تغییر مدیران
اظهارات وزیر آموزش و پرورش نشان میدهد که چالشهای نظام آموزشی، ریشهای و ساختاری است. به گفته کاظمی، ساختار فعلی آموزش و پرورش متعلق به دوران قاجار است؛ مدلی متمرکز، حجیم و کمتحرک که با نیازهای دنیای امروز همخوانی ندارد.
تغییر مدیران بدون اصلاح این ساختار، تنها جابهجایی افراد در یک چارچوب ناکارآمد است و نمیتواند منجر به تحول پایدار شود.
بی ثباتی مدیریتی؛ دشمن خاموش کیفیت آموزش
میانگین عمر کمتر از دو سال مدیران ارشد آموزشی، نشاندهنده فقدان ثبات در سیاستگذاری است. این بیثباتی باعث شده برنامههای تحولی نیمهکاره رها شوند و آموزش و پرورش همواره درگیر مسائل روزمره بماند. در چنین شرایطی، اصلاح ساختار آموزش و پرورش ایران بدون تضمین ثبات مدیریتی عملاً غیرممکن است.
تمرکززدایی واقعی؛ مدرسه باید تصمیم گیر باشد
یکی از مهمترین محورهای سخنان وزیر، واگذاری اختیارات واقعی به مدرسه است. تخصیص بودجه، جذب نیرو و تصمیمگیری آموزشی اگر در سطوح ستادی باقی بماند، منابع در مسیرهای اداری مستهلک میشوند. تمرکززدایی واقعی، یعنی مدیر مدرسه بهعنوان کانون اصلی تربیت، اختیار و پاسخگویی همزمان داشته باشد؛ الگویی که در بسیاری از نظامهای موفق آموزشی اجرا شده است.
مهارت محوری؛ حلقه مفقوده دوره متوسطه
کاظمی تأکید کرد که مطابق استانداردهای جهانی، ۷۰ درصد دانشآموزان باید در شاخههای فنیوحرفهای تحصیل کنند. این نگاه، آموزش را از حافظهمحوری به توانمندسازی سوق میدهد. اصلاح ساختار آموزش و پرورش ایران بدون تغییر جهت دوره متوسطه به سمت مهارتآموزی، عملاً ناقص خواهد بود.
همسان سازی مدارس؛ گامی به سوی عدالت آموزشی
کاهش تنوع مدارس و بازنگری در مدارس نمونهدولتی و هیأتامنایی، نشاندهنده تلاش برای کاهش شکاف آموزشی است. تمرکز بر مدارس شبانهروزی و عشایری میتواند عدالت آموزشی را تقویت کرده و منابع را به سمت مناطق اولویتدار هدایت کند.
برنامه درسی؛ قلب تحول آموزشی
تحول برنامه درسی از پایه اول ابتدایی و اجرای آزمایشی آن، نشانهای از تغییر رویکرد تربیتی است. مدرسه بهعنوان کانون اصلی تربیت، باید برنامهای منعطف، مهارتمحور و متناسب با زندگی واقعی دانشآموزان داشته باشد.
آی نو؛ همراه دانش آموزان در گذار از آموزش سنتی به یادگیری عمیق
در شرایطی که اصلاح ساختار آموزش و پرورش ایران زمانبر است، دسترسی دانشآموزان به آموزش باکیفیت اهمیت دوچندان پیدا میکند. پلتفرم آموزشی آی نو با آموزشهای ویدئویی مفهومی، به دانشآموزان کمک میکند تا:
- یادگیری عمیقتری متناسب با برنامه درسی جدید داشته باشند
- ضعفهای آموزشی خود را جبران کنند
- برای امتحانات نهایی، بهویژه پایه دوازدهم، آمادگی بهتری کسب کنند
آی نو میتواند مکملی مؤثر برای مدرسه، بهویژه در دوران گذار نظام آموزشی باشد.
منبع: خبرگزاری تسنیم
سوالات متداول
منظور از اصلاح ساختار آموزش و پرورش ایران چیست؟
بازنگری بنیادی در نظام مدیریتی، برنامه درسی، حکمرانی آموزشی و تمرکززدایی از ساختار فعلی.
چرا ساختار فعلی آموزش و پرورش ناکارآمد تلقی میشود؟
به دلیل تمرکز بیشازحد، بیثباتی مدیریتی، سیاستزدگی و عدم انطباق با نیازهای روز جامعه.
تمرکززدایی چه تأثیری بر کیفیت آموزش دارد؟
باعث افزایش بهرهوری، تصمیمگیری سریعتر در مدرسه و استفاده بهتر از منابع آموزشی میشود.
