تدوین چارچوب اجرای برنامه درسی ملی در سطح مدارس

برنامه درسی ملی چیست و چرا اجرای آن ضرورت دارد؟

خبرگزاری آی نو به نقل از خبرگزاری مهر (مطابق خبر منتشر شده در 30 فروردین ماه 1404): رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش و پرورش گفت: برنامه درسی ملی در سطح مدرسه یک چارچوب است که توسط سازمان با مشارکت دیگر بخش‌ها و مجموعه‌های وزارت آموزش و پرورش تدوین می‌شود.

به گزارش خبرگزاری مهر، حجت‌الاسلام علی لطیفی رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش و پرورش، امروز شنبه سی‌ام فروردین ماه در گردهمایی مشترک اعضای شورای معاونان و مدیران کل آموزش و پرورش استان‌ها، اظهار کرد: در اسناد تحولی، مجموعه‌ای از تکالیف تحولی داریم که ناظر به برنامه درسی است.

وی با اشاره به چرخش از کتاب‌محوری به برنامه‌محوری بیان کرد: موظفیم علاوه بر کتاب درسی، برنامه‌ریزی درسی نیز به مدارس ارائه دهیم. گذار از انحصار در کتاب به تنوع‌بخشی منابع آموزشی از دیگر موارد است که باید منابع آموزشی متنوعی را در اختیار مدارس قرار دهیم.

وی به مناسب‌سازی حجم کتاب و زمان‌بندی آموزش اشاره کرد و گفت: حجم و مطالب کتاب‌های درسی و زمان اختصاص داده شده به آموزش باید با توجه به توانمندی‌ها و ویژگی‌های دانش‌آموزان تنظیم شود.

لطیفی بر توجه به نیازها، ویژگی‌های رشدی و ملاحظات ذاتی تأکید کرد و گفت: برنامه‌ریزی‌ها باید بر اساس نیازها، ویژگی‌های رشدی و ملاحظات ذاتی دانش‌آموزان صورت گیرد.

وی ادامه داد: حاکمیت رویکرد تربیتی و چرخش از آموزش‌محوری به تربیت‌محوری بدین صورت است که تربیت باید محور اصلی فعالیت‌های آموزشی قرار گیرد. همچنین در یکپارچه‌سازی تربیت، تمام ابعاد تربیتی دانش‌آموزان باید به صورت یکپارچه مورد توجه قرار گیرد. در مشارکت‌پذیری نیز زمینه‌های مشارکت فعال دانش‌آموزان در فرایند یادگیری فراهم شود.

لطیفی بر توجه به شایستگی‌های خاص دانش‌آموزان تأکید کرد و گفت: شایستگی‌های ویژه هر دانش‌آموز باید مورد توجه و پرورش قرار گیرد. تأکید بر دانش‌های فعال و خلاق بدین معنا که آموزش باید به سمت دانش‌های فعال و خلاق سوق داده شود.

وی تصریح کرد: اگر بخواهیم همین موارد را عملی کنیم، نقطه شروع برای این تغییر و تحول چیست؟ اسناد و محتواهای خوبی داریم، اما در مدرسه هنگام تحقق آن‌ها با چالش‌های متعددی روبرو می‌شویم. این چالش‌ها دلایل گوناگونی دارند؛ بخشی مربوط به مسائل انسانی و بخشی دیگر در مسائل دیگر نهفته است، اما معتقدیم بخشی از این مشکلات نیز در خود برنامه درسی وجود دارد.

وی افزود: متأسفانه در مدرسه فقط کلاس و کتاب داریم و بعضی از فعالیت‌ها معمولاً به حاشیه رانده شده و جدی گرفته نمی‌شوند. یکپارچگی بین فعالیت‌ها و برنامه‌های درسی کلاسی کمتر است و عوامل مدرسه صرفاً مجری کتاب درسی هستند. ما اغلب به این مهم توجه نمی‌کنیم که یک چارچوب کلی ارائه دهیم و به عوامل، معلمان و مدیران نقش انطباق‌گری بدهیم تا آن‌ها بتوانند در آن چارچوب، آنچه را که متناسب با شرایط خودشان است، اجرا کنند.

وی ادامه داد: معلم به افق ذهنی برنامه‌ریزان دسترسی ندارد و شکاف عمیقی بین فهم معلم از برنامه درسی و فهم برنامه‌ریزان در سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، وزارت آموزش و پرورش و بخش‌های مختلف ستاد وجود دارد. این فهم مشترک بسیار مهم است.

وی با اشاره به برنامه درسی ملی در سطح مدرسه، اظهار کرد: باید به صورت شفاف و واضح به مدرسه اعلام کنیم که برای کلیت آنچه در مدرسه اتفاق می‌افتد، چه انتظاراتی در زمینه برنامه درسی، در مسائل آموزشی و مسائل تربیتی داریم، باید دست مدارس را از لحاظ کمی و کیفی با مواد آموزشی لازم برای اجرای چارچوب برنامه درسی بر اساس اقتضائات خودشان پر کنیم.

لطیفی در ادامه گفت: برنامه درسی ملی در سطح مدرسه یک چارچوب است که توسط سازمان با مشارکت دیگر بخش‌ها و مجموعه‌های وزارت آموزش و پرورش تدوین می‌شود و ناظر به کلیت فعالیت‌های تربیتی داخل مدرسه است، نه فقط کلاس درس.

وی در پایان به شیوه‌نامه سفارش کتاب‌های درسی اشاره کرد و گفت: بر اساس این شیوه‌نامه که در اسفند ماه ارسال شده است، فرایند ثبت سفارش کتاب‌های درسی از اول اردیبهشت ماه آغاز می‌شود. این فرایند باید به موقع انجام شود تا در آغاز سال تحصیلی با چالشی روبرو نشویم.

تحلیل این خبر از نگاه تحلیلگر آی نو

یکی از کلیدی‌ترین محورهای سخنان رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش و پرورش، تأکید بر چرخش نظام آموزشی از کتاب‌محوری به برنامه‌محوری است. این یعنی:

• دیگر تنها ابزار آموزش، کتاب درسی نیست.

• مدارس باید در کنار کتاب، برنامه‌های آموزشی، تربیتی و یادگیری را متناسب با شرایط خود طراحی و اجرا کنند.
• تنوع‌بخشی به منابع آموزشی، مانند محتوای دیجیتال، پروژه‌های گروهی، کارگاه‌ها و… مورد توجه قرار گرفته است.

تعریف جدید از برنامه درسی: چارچوبی جامع برای کل مدرسه

در این دیدگاه، «برنامه درسی» دیگر صرفاً محتوای آموزشی داخل کلاس نیست، بلکه شامل تمام فعالیت‌های تربیتی، آموزشی، مهارتی و مشارکتی مدرسه می‌شود.

• مدارس باید با کمک این چارچوب، فعالیت‌ها را متناسب با ویژگی‌های رشد، نیازهای منطقه‌ای و شایستگی‌های دانش‌آموزان برنامه‌ریزی کنند.
• نقش معلم از یک مجری صرف به انطباق‌گر برنامه تغییر می‌کند. یعنی معلم باید بتواند با انعطاف، برنامه درسی را با شرایط و ظرفیت‌های مدرسه هماهنگ کند.

چالش ها و موانع در اجرای تحولات آموزشی

لطیفی در سخنان خود با صراحت به برخی چالش‌های جدی اشاره کرده است:

• شکاف عمیق فهمی بین طراحان برنامه‌های درسی در ستاد و معلمان مجری آن‌ها در مدرسه.
• فقدان یکپارچگی در اجرای برنامه‌های کلاس درس با سایر فعالیت‌های مدرسه.
• نادیده گرفته‌شدن نقش مدرسه به عنوان نهاد تصمیم‌گیرنده در نحوه اجرای برنامه درسی متناسب با شرایط واقعی.

تاکید بر تربیت محوری و شایستگی محوری

تحول دیگر، حرکت از آموزش‌محوری صرف به سمت تربیت‌محوری است. این تغییر می‌طلبد که:

• برنامه‌ریزی درسی با تأکید بر رشد متوازن ابعاد اخلاقی، اجتماعی، فکری و جسمی دانش‌آموزان باشد.
• شایستگی‌های فردی و خلاقیت دانش‌آموزان محور اصلی برنامه‌های آموزشی شود.

آغاز فرآیند سفارش کتاب های درسی از اول اردیبهشت

در کنار موضوعات تحولی، نکته‌ای اجرایی نیز مطرح شد: فرآیند ثبت سفارش کتاب‌های درسی سال تحصیلی آینده از ۱ اردیبهشت آغاز می‌شود. این اقدام زودهنگام برای جلوگیری از چالش‌های تأمین کتاب در آغاز سال تحصیلی انجام شده است. مدرسه مجازی آی نو امکان دانلود کتاب های درسی کلیه پایه‌ها به صورت رایگان را نیز فراهم نموده است.

جایی که آموزش به تجربه ای ماندگار تبدیل میشود

در مدرسه مجازی آی نو، کیفیت آموزش تنها یک شعار نیست، بلکه اصلی بنیادین در طراحی هر بخش از این پلتفرم است. حضور معلمان باسابقه و آشنا به روش‌های نوین آموزشی، سبب شده تا مفاهیم پیچیده به زبانی ساده و قابل‌فهم منتقل شوند.

آی نو با تولید محتوای آموزشی با ساختاری هدفمند و باکیفیت، بستری را فراهم کرده که دانش‌آموزان بتوانند با اطمینان و آرامش در مسیر یادگیری گام بردارند. مزیت مهم این پلتفرم، ارائه منابع متنوع آموزشی با هزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه است که آن را به انتخابی هوشمندانه برای خانواده‌ها و دانش‌آموزان تبدیل کرده است.

منبع: خبرگزاری مهر

سوالات متداول

• برنامه درسی ملی در سطح مدرسه به چه معناست؟

  برنامه‌ای جامع است که تنها محدود به کلاس درس نیست، بلکه کلیت فعالیت‌های آموزشی و تربیتی مدرسه را در بر می‌گیرد و به مدارس در طراحی برنامه‌های متناسب با شرایط خود، چارچوب می‌دهد.

• آیا استفاده از منابع آموزشی متنوع به جای کتاب مجاز است؟

  بله. رویکرد جدید آموزش و پرورش بر تنوع‌بخشی به منابع آموزشی تأکید دارد و صرفاً به کتاب درسی اکتفا نمی‌کند.

• ثبت سفارش کتاب‌های درسی از چه زمانی آغاز می‌شود؟

  از اول اردیبهشت، طبق شیوه‌نامه‌ای که در اسفند ماه به مدارس ابلاغ شده، فرایند ثبت سفارش کتاب‌های درسی آغاز خواهد شد.